20 januari 2012

Nieuwjaarstoespraak 2012 Niko Persoon


Verbeeldingskracht en durf

Kortgeleden betrok Rob Oudkerk, u weet wel die oud-wethouder die naast huisarts lector leefstijlverandering en directeur van de Jeugdfabriek is, in een ingezonden brief in De Volkskrant de stelling dat het onderwijs geen agenda voor de toekomst heeft. Hij deed die uitspraak in een kader, waarin hij stelt dat hypes en vaak nikserige hufterigheid steeds meer de middelmaat van ons land camoufleren. We kunnen volgens hem een voorbeeld nemen aan Hong Kong, waar verbeeldingskracht en durf overheersen.

Als we naar het primair onderwijs kijken, dan vind ik dat er geen agenda voor de toekomst ontbreekt. De PO besturen hebben in 2010 een ambitieuze agenda opgesteld:  In 10 jaar naar de top. Hierin is de ambitie verwoord om met ons primair onderwijs tot de top 5 van de wereld te behoren. En vorige week heeft de Algemene Ledenvergadering van de PO Raad ingestemd met het bestuursakkoord tussen de minister en de PO Raad. In het akkoord zijn op sectorniveau afspraken gemaakt over verhoging van de onderwijsopbrengsten en versterking van de professionaliteit in het primair onderwijs. Dit betreft onder andere de verdere invoering van opbrengstgericht werken, het verder terugbrengen van het aantal zeer zwakke scholen, een beter aanbod voor talentvolle leerlingen, het versterken van de bekwaamheid van leraren en schoolleiders en het beter betrekken van ouders bij de prestaties van hun kinderen. Bovendien bevestigen PO-Raad en OCW het belang van brede vorming van de leerlingen: het onderwijs is meer dan taal en rekenen.

En wanneer we onszelf bij Zaan Primair als maat nemen, dan hebben wij in 2011 onze agenda voor de toekomst vastgelegd in het strategisch beleidsplan 2011 – 2015.   We hebben  stevige ambities geformuleerd, zowel op de inhoudelijke beleidsterreinen onderwijs en leren, passend onderwijs en brede school als op de randvoorwaardelijke beleidsterreinen. Die ambities liggen volgens mij prima in de lijn van de landelijke ambities.

Onlangs hebben we daar in het kader van de nadere profilering van onze scholengroep een schepje bovenop gedaan. In het Bloomings Beraad van afgelopen november hebben bestuur en management van Zaan Primair in het kader van het herdefiniëren van onze identiteit afgesproken, dat de scholen van Zaan Primair alle excellente scholen zullen zijn. Elk kind bij Zaan Primair heeft recht op onovertroffen onderwijs. We nemen geen genoegen met een zes. We nemen dan ook geen genoegen met de ondergrens van de inspectienorm voor onderwijsopbrengsten. We willen af van het beeld dat het openbaar onderwijs in negatieve zin de plek is waar je altijd nog terecht  kunt. Iedereen is welkom en krijgt zoals gezegd onovertroffen onderwijs. Ik zie op scholen steeds meer initiatieven, die hiervoor als bewijs dienen. Een paar voorbeelden, zonder daarbij tekort te willen doen aan de scholen en projecten die ik nu niet noem. In de TOP-klas van de Voorzaan  krijgen alle leerlingen uit groep 7 en 8 op vrijdag van 11.00 – 14.00 uur deze bijzondere vorm van aanvullend onderwijs waarbij enthousiaste vakexperts op vrijwillige basis les geven. En wat te denken van Het Palet, waar wetenschap en techniek zijn  binnengehaald. Of de Plusklassen, waar we als samenwerkende scholen van Zaan Primair een excellent visitekaartje afgeven. Of het feit dat 11 scholen op de Entreetoets boven het landelijk gemiddelde scoren, waarvan 5 scholen zelfs boven de landelijke bovengrens, dus bij de top behoren. We zijn opleidingen voor reken- en taalspecialisten begonnen, wat mij betreft onder het motto “het beste uit jezelf, je team en uit het kind halen”. Maar  je excelleert ook als een kind door jouw interventies wel in staat is om zelfstandig naar het toilet te kunnen. Misschien niet een voorbeeld voor een receptie, maar ik doel op Dynamica die overigens qua kwaliteit wederom positief is beoordeeld door de inspectie tijdens het laatste bestuursgesprek. We moeten dus oppassen dat excelleren eenzijdig gekoppeld wordt aan slimme kinderen. Op 14 februari organiseren alle scholen van Zaan Primair een open dag, waarin we laten zien dat we met hart en ziel werken aan goed onderwijs. We nodigen de pers uit om die dag op onze scholen te komen kijken. En hoewel de dinsdag voor de wethouder een moeilijk inplanbare dag is vanwege de vergadering van het College van B&W heeft zij toegezegd een aantal momenten op die dag vrij te houden om samen met mij naar één of meerdere scholen te gaan.

Kortom meneer Oudkerk, verbeeldingskracht en durf en een stevige agenda voor de toekomst zijn bij Zaan Primair wel aanwezig.  Maar in een nieuwjaarsspeech horen met betrekking tot de toekomst ook kritische beschouwingen en vooruitblikken thuis. Ik wil twee onderwerpen aansnijden: de inhoud van ons onderwijs en de rol van ons als leerkracht.

Wat betreft de inhoud van het onderwijs kennen we allen de maatschappelijke nadruk die gelegd wordt op onderwijsopbrengsten met name voor taal en rekenen. We kunnen daar allerlei dingen van vinden, maar de overheid rekent ons hier gewoon op af. Dus we zullen moeten presteren. Naast taal en rekenen is er zoals we allemaal weten nog veel meer. We moeten onze kinderen voorbereiden op deelname aan de maatschappij. Maar wel een andere dan die waar de traditionele schoolse kennis en vaardigheden de basis voor maatschappelijk succes vormden. Gedurende het eerste decennium van deze eeuw is duidelijk geworden dat internet, (spel)simulaties en sociale netwerken als Twitter en Facebook de wereld ingrijpend hebben veranderd. Informatievoorziening is zo snel en alom vertegenwoordigd dat zelfs regeringen omver kunnen worden geworpen via Twitter. Steeds duidelijker wordt dat kennis macht betekent. Het omgaan met deze verworvenheden en snelheid van de 21ste eeuw vraagt nieuwe vaardigheden van leerkrachten en lerenden. Beleidsmakers moeten steeds sneller reageren op ontwikkelingen en ook het onderwijs ontkomt er niet meer aan dat lange termijn visies eerder in perioden van twee jaar worden uitgedrukt dan in perioden van 4 jaar. Ten gevolge van technologische ontwikkelingen zijn er omvangrijke economische en sociale veranderingen in onze maatschappij die invloed hebben op de werk en leefomgeving van het individu. Deze ontwikkelingen gelden als de belangrijkste drijvende kracht om na te denken over de competenties die wij aan leerlingen willen meegeven. Uit allerlei onderzoek komt naar voren dat zeven competenties belangrijk zijn voor succes: samenwerken, probleemoplossend vermogen, ICT geletterdheid, creativiteit, kritisch denken, communiceren en sociale en culturele vaardigheden. De gewetensvraag laat zich voorspellen: in hoeverre bereidt het onderwijs aan Zaan Primair scholen voor op de nieuwe samenleving. Ik roep allen op om bij de inspanningen voor opbrengst gericht werken ook na te denken over hoe we naast taal en rekenen opbrengsten kunnen realiseren op dit terrein van 21ste eeuwse competenties.

In de school van de 21ste eeuw is het niet meer de individuele leerkracht die de centrale spil van het onderwijs en leren is. Hoewel, ik ben benieuwd hoe jullie reageren op de volgende uitspraak. “We zullen nooit meer te maken krijgen met tekstboeken als leermiddelen, omdat …” Wie vult de uitspraak aan? De uitspraak is van Einstein uit 1912 die hem deed in het licht van de uitvinding van de film. Wees eerlijk, is er ondanks alle innovaties van de afgelopen 100 jaar in essentie veel veranderd in het onderwijs? Ik denk het niet. Als je kijkt hoe jongeren verslingerd kunnen raken aan een computergame. Waarom? Wel, er is een route die altijd naar succes leidt. Het is interactief, het spel reageert om keuze die je maakt. Je kunt fouten maken, waar je van leert (dood en bij de vorige save opnieuw beginnen). Ze hebben allerlei hulplijnen om verder te komen (communities, vriendjes, cheats). Als onderwijs nou eens een computergame zou kunnen zijn… Laten we nu eens echt stoppen om leerkrachten postbodes te laten zijn, die kennis in porties afleveren op vaste tijden in de brievenbussen. Laat leerkrachten onderwijsdesigners zijn die leersituaties ontwerpen, die aan dezelfde gretigheid appelleren als computergames. En ook met gebruikmaking van ICT. Want in de samenleving zijn de schotten tussen privé, werk en ontspanning allang geslecht. Als een leerling enthousiast is, zou hij of zij toch ook moeten kunnen inloggen om verder te gaan met de taaloefening?

Kortom, verbeeldingskracht en durf in 2012. Daar wil ik graag met jullie het glas opheffen.

17 januari 2012 Niko Persoon